Für den deutschen Originaltext bitte nach unten scrollen
Şu anda ülke çapında 429 bin kreş açığı var. Devlet, yasal çocuk bakım yeri hakkını yerine getirememektedir. Araştırmalar, sosyal olarak dezavantajlı ailelerden gelen çocukların, yetersiz kreş yerlerinin tahsisi söz konusu olduğunda ne kadar ciddi bir şekilde cezalandırıldığını göstermektedir. Çözüm bulunmadığı takdirde, çocuklarına yine evde bakmak zorunda kalacak olan çalışan aileler için de sonuçlar doğacaktır. Düşük gelirli ya da yarı zamanlı çalışanlar olarak bu durum özellikle kadınları etkileyecektir. Talebi karşılamak için para ve personel eksikliği var. Sağlık sigortası şirketi DAK tarafından yapılan bir araştırmaya göre, kreşlerde çalışanların yüzde 97’si personel eksikliğinden etkilenmektedir. Çalışanlar, genellikle çok az sayıda personel olduğunu ve personel devamsızlığının alışılmadık derecede yüksek olduğunu belirtiyor. Kalifiye eleman sıkıntısı, kreşlerdeki eğitim görevinin yerine getirilmesini giderek zorlaştırıyor.
Ver.di Sendikası Federal Eğitim, Öğretim ve Sosyal Çalışma Grubu Başkanı Dr. Elke Alsago’ya mevcut durumu sorduk.
Ekim 2023’ten itibaren kreş çalışanları yılsonuna kadar haftalık nöbetlerle kreşlerdeki dramatik personel durumuna dikkat çekti. Bundan sonra ne gibi gelişmeler oldu? Politikacılardan herhangi bir tepki geldi mi?
Dr. Elke Alsago: Neredeyse tüm eyaletlerde ve ayrıca federal bakanlıklar ve Başbakanlık önünde nöbetler tutuldu. Aynı zamanda ilgili bakanlara ve Şansölye’ye de mektuplar gönderildi. İdarelerdeki meslektaşlarımızla çok hızlı bir şekilde temasa geçtik. Çoğu durumda doğrudan sokaktaki nöbete ya da görüşmek üzere bakanlıklara davet edildik. Bakanlarla görüşmeler hala devam ediyor, ancak bazıları çoktan ayarlandı.
Çalışanların ve ver.di’nin ne gibi talepleri var? Nelerin değişmesi gerekiyor?
Birincisi mevcut kreş sisteminin istikrara kavuşturulması gerekli. Kreş sistemi ve çalışanları sınırlarına dayanmış durumda. Yetersiz personel oranları ve kalifiye işgücü sıkıntısı giderek daha büyük bir etki yaratmaktadır. Gündüz bakım merkezlerinin eş zamanlı olarak genişlemesi ve yeni yerlerin açılması, bölgedeki komşu gündüz bakım merkezlerinden personel çekilmesi anlamına gelmektedir. Sonuç olarak, tüm kreşlerdeki personel seviyesi gittikçe azalmakta ve personel açığı sürekli büyümektedir. Hizmetin güvenilirliği giderek daha kırılgan hale geliyor. Meslektaşlar daha sık hastalanmakta, tükenmişlik nedeniyle uzun süre işe gelmemekte ya da kreş sektöründen ayrılmaktadır. Bu nedenle ilk öncelik, kırılgan kreş sisteminin sürdürülebilir bir şekilde istikrara kavuşturulmasını talep etmektir.
İkincisi kalite standartlarındaki düşüşün durdurulması. Grupların büyüklüğünün artırılması ve kalifiye olmayan personelin istihdam edilmesi, çocukların refahını ve eğitim süreçlerini tehlikeye atmaktadır. Aynı zamanda, uzman personel için de bir yük haline gelmektedirler. Sonuç olarak, daha da fazla profesyonel kreşlerden ayrılmaktadır.
Üçüncüsü, ülke çapında bir gündüz bakım merkezi zirvesi. Kreşlerin içinde bulunduğu kötü durum en önemli öncelik haline gelmelidir. Federal ve eyalet hükümetlerinin durumu düzeltmek, sistemi istikrara kavuşturmak ve genişletmek için bir önlemler kataloğu geliştirmek ve uygulama sorumluluğunu üstlenmek konusunda eşit görevleri vardır.
Bir diğeri ise Federal hükümetin katılımı. Federal hükümet, ebeveynlerin istihdamından elde edilen vergi gelirlerinden önemli ölçüde faydalanmaktadır. Kreş sisteminin finansmanına ve mesleki gelişimine olduğu kadar sosyo-eğitimsel eğitime de kalıcı ve uygun bir katkıda bulunma görevi vardır. Sistemin istikrara kavuşturulması ve gündüz bakım merkezlerinin planlı bir şekilde genişletilmesi, gerekli uzman personelin oluşturulması için adım adım bir plan olmadan işe yaramayacaktır. Her ikisi de birbiriyle senkronize edilmelidir.
Önemli bir diğer konu ise ebeveynlerin ihtiyaçlarını ve yasal haklarını karşılamak için kreş sisteminin genişletilmesi, federal ve eyalet hükümetleri tarafından, kreşlerin niceliksel ve niteliksel ihtiyaçlarını karşılayabilecek şekilde uzman personelin geliştirilmesi göz önünde bulundurularak planlı bir şekilde yönetilmelidir.
Ailelere yönelik işgücü piyasası ve aile politikası tedbirleri
Ebeveynler, kırılgan kreş sisteminde soğukta bırakılmaktadır. Pek çok yerde yerel yönetimler artık ebeveynlerin yasal haklarını yerine getirememektedir. Aile ve kariyer uyumunun yeniden garanti altına alınabilmesi için acilen siyaset ve iş dünyasının desteğine ihtiyaçları var.
Nitelikli işgücü açığı ile kalite standartlarını düşürmeden nasıl etkin bir şekilde mücadele edilebilir?
-Kalite standartlarının düşürülmesi vasıflı işgücü eksikliğini daha da arttıracaktır. Uzmanlar gündüz bakım merkezlerini terk edecek ve uygun şekilde çalışabilecekleri alanlara yönelecektir. Bunun yerine uzman olmayanlar ve meslekten olmayanlar istihdam edilecektir. Bunlar gündüz bakım merkezlerinde çalışacak olsalar da eğitim, yetiştirme ve bakım sağlayabilecek profesyoneller olmayacaklardır.
Bu nedenle, buna yanıt vermenin tek yolunun, çalışma saatlerinin sınırlandırılması ve yaz aylarında kapanışların getirilmesi gibi ebeveynler için acı verici olacak hizmetleri kısıtlamak olması muhtemeldir. Ancak bu, aile politikası önlemlerinin yeniden gözden geçirilmesi gerektiği anlamına gelmektedir. Ebeveyn ödeneğinin uzatılması bu tedbirlerden biri olabilir.
Buna ek olarak, hem üniversitelerde (öğretmenlik mesleği için eğitim) hem de meslek ve uzmanlık okullarında sosyo-eğitim sisteminin genişletilmesi gerekmektedir. Diğer gruplar da eğitim için hedeflenmelidir. Göçmen kökenli insanlar ve erkekler eğitimde ve kreşlerde hala önemli ölçüde az temsil edilmektedir. Durumun neden böyle olduğunu bulmamız ve özellikle onları hedeflememiz gerekiyor. Çocukların çeşitlilik içeren bir toplumda büyüyebilmeleri için toplumun çeşitliliği kreşlerimize de yansıtılmalıdır.
2024 federal bütçesi, eğitim sistemi de dahil olmak üzere neredeyse her yerde tasarruf yapmayı planlıyor, bunun kreşler ve eğitim misyonları üzerinde nasıl bir etkisi olacak?
– “Gute-Kita-Gesetz” ve sonraki yasalar sadece proje niteliğindedir, yani süreleri sınırlıdır ve federal hükümetin katılımı her zaman yeniden müzakere edilir. Bunun ne anlama geldiğini gündüz bakım merkezlerinde tecrübe ettik. Sistemdeki belirsizlikler, iyi eğitimli uzmanların ayrılması ve kreşlerdeki kalitenin düşmesi. Çocuklara yönelik iyi yapılandırılmış bir eğitim sisteminin sürekliliğe ihtiyacı vardır ve bu da önce sağlam ve yeterli finansmanla başlar!
Ein gutes Bildungssystem braucht eine solide Finanzierung
Bundesweit fehlen derzeit 429.000 Kitaplätze. Den Rechtsanspruch auf einen Kitaplatz kann der Staat begrenzt einlösen. Studien zeigen, wie stark Kinder aus sozial benachteiligten Familien bei der Vergabe der knappen Kitaplätze benachteiligt werden. Wenn es keine Lösungen gibt, wird es auch Folgen für die erwerbstätigen Familien haben, die dann wieder ihre Kinder zu Hause versorgen müssen. Als Geringverdienerinnen oder in Teilzeit Beschäftigte wird dieser Zustand vor allem Frauen treffen. Es fehlt an Geld und Personal den Bedarf zu decken. Laut einer Studie der Krankenkasse DAK sind 97 Prozent der Beschäftigten in den Kitas vom Personalmangel betroffen. Die Beschäftigten geben an, dass es allgemein zu wenig Mitarbeiter*innen und ungewöhnlich viele Personalausfälle gebe. Der Fachkräftemangel erschwert zunehmend den Bildungsauftrag in den Kitas umzusetzen.
Wir haben die Leiterin der Bundesfachgruppe Erziehung, Bildung und Soziale Arbeit Dr. Elke Alsago zur aktuellen Situation befragt.
Ab Oktober 2023 haben Beschäftigte in Kitas mit wöchentlichen Mahnwachen bis Ende des Jahres auf die dramatische Personalsituation in den Kitas aufmerksam gemacht. Was hat sich daraus entwickelt? Gibt es darauf Reaktionen seitens der Politik?
Dr. Elke Alsago: In fast allen Bundesländern und auch vor den Bundesministerien und vor dem Kanzleramt haben Mahnwachen stattgefunden. Parallel wurden die jeweiligen Minister und Ministerinnen und auch der Kanzler angeschrieben. Mit den Kolleg*innen aus den Verwaltungen kamen wir sehr schnell in Kontakt. Meist schon direkt bei der Mahnwache auf der Straße oder wurden in die Ministerien zum Gespräch eingeladen. Die Gespräche mit den Minister*innen stehen noch aus, sind jedoch zum Teil bereits verabredet.
Welche Forderungen haben die Beschäftigten und ver.di? Was muss sich ändern?
-Wir fordern:
- Die Stabilisierung des bestehenden Kita-Systems
Das System Kita und seine Beschäftigten sind am Limit. Schlechte Personalschlüssel und Fachkräftemangel wirken sich immer stärker aus. Der zeitgleich betriebene Ausbau der Kitas und die Schaffung neuer Plätze bedeuten das Abziehen des Personals aus umliegenden Kitas in der Region. Damit wird die Personaldecke in allen Kitas immer dünner und der Personalmangel wächst stetig. Die Verlässlichkeit des Angebots wird immer fragiler. Die Kolleg*innen erkranken häufiger, fallen aufgrund von Burnout lange Zeit aus oder verlassen das Arbeitsfeld Kita. An allererster Stelle steht daher die Forderung nach der nachhaltigen Stabilisierung des fragilen Kita-Systems.
- Den Stopp des Abbaus der Qualitätsstandards
Vergrößerung der Gruppen und die Beschäftigung von unqualifiziertem Personal, bedeuten ein Risiko für das Wohl der Kinder und ihrer Bildungsprozesse. Sie werden gleichzeitig zu einer Belastung der Fachkräfte. Dies führt dazu, dass noch mehr Fachkräfte die Kitas verlassen.
- Einen bundesweiten Kita-Gipfel
Die Kita-Misere muss zur Chefsache werden. Bund und Länder sind gleichermaßen in der Pflicht, Abhilfe zu schaffen, einen Maßnahmenkatalog für die Stabilisierung und den Ausbau des Systems zu entwickeln und die Verantwortung für die Umsetzung zu übernehmen.
- Die Beteiligung des Bundes
Der Bund profitiert maßgeblich von den Steuereinnahmen durch die Beschäftigung der Eltern. Er ist in der Pflicht, sich dauerhaft und in einem relevanten Umfang an der Finanzierung und der fachlichen Weiterentwicklung des Systems Kita genauso wie an der sozialpädagogischen Ausbildung zu beteiligen.
- Einen Stufenplan zum Ausbau der Erzieher*innenausbildung
Die Stabilisierung des Systems und der geplante Ausbau der Kitas funktionieren nicht ohne den Stufenplan zum Aufbau des nötigen Fachpersonals. Beides muss miteinander synchronisiert werden.
- Den planvollen Kita-Ausbau
Der Ausbau des Kita-Systems zur Erfüllung der Bedarfe und Rechtsansprüche der Eltern ist durch den Bund und die Länder planvoll zu steuern, dabei ist der Aufbau des Fachpersonals so zu berücksichtigen, dass der quantitative und qualitative Bedarf der Kitas gedeckt werden kann.
- Arbeitsmarkt- und familienpolitische Maßnahmen für Familien
Eltern werden in dem fragilen Kita-System im Regen stehen gelassen. Vielerorts gelingt es den Kommunen nicht mehr, die Rechtsansprüche der Eltern zu erfüllen. Sie brauchen dringend Unterstützung durch Politik und Wirtschaft, damit Vereinbarkeit von Familie und Beruf wieder gewährleistet werden können.
Wie kann der Fachkräftemangel wirksam bekämpft werden, ohne die Qualitätsstandards zu senken?
-Mit der Senkung der Qualitätsstandards wird sich der Fachkräftemangel verstärken. Die Fachkräfte werden die Kitas verlassen und in Arbeitsbereiche gehen, in denen sie fachlich angemessen arbeiten können. Stattdessen werden dann Fachfremde und Laien eingesetzt. Dies sind dann zwar Arbeitskräfte in den Kitas, aber keine Fachkräfte, die Bildung, Erziehung und Betreuung sicherstellen können.
Daher lässt sich vermutlich nur mit für die Eltern schmerzhaften Angebotseinschränkungen reagieren, wie z.B. die Einschränkung der Öffnungszeiten und der Einführung von Sommerschließungszeiten. Das bedeuten aber, dass familienpolitische Maßnahmen überdacht werden müssen. Die Verlängerung des Elterngeldes könnte so eine Maßnahme sein.
Außerdem ist das sozialpädagogische Ausbildungssystem auszubauen, sowohl in den Universitäten (die Ausbildung für das Lehramt) als auch die Berufsfach- und Fachschulen. Des Weiteren sind andere Gruppen für die Ausbildung anzusprechen. Menschen mit Migrationshintergrund und Männer sind immer noch in der Ausbildung und auch in den Kitas deutlich unterrepräsentiert. Hier muss eruiert werden, woran das liegt und diese sind gezielt anzusprechen. Die Vielfalt der Gesellschaft muss sich auch in unseren Kitas abbilden, damit Kinder in einer vielfältigen Gesellschaft groß werden können.
Der Bundeshaushalt 2024 sieht vor, fast überall zu sparen, auch im Bildungswesen, welche Auswirkungen hat das auf die Kitas und ihren Bildungsauftrag?
-Das „Gute-Kita-Gesetz“ und die nachfolgenden Gesetze haben immer nur Projektcharakter, d.h. ihre Laufzeiten sind begrenzt und die Beteiligung des Bundes wird immer neu ausgehandelt. Was das bedeutet, haben wir bei den Sprach-Kitas erlebt. Unsicherheiten im System, gut ausgebildete Fachkräfte bewerben sich weg und die Qualität in den Kitas leidet. Ein gut aufgestelltes Bildungssystem für Kinder braucht Kontinuität und diese fängt bei der soliden auskömmlichen Finanzierung an!